گذار از HSE واکنشی به HSE پیش‌نگر؛ مدل جدید مدیریت ریسک در صنایع فرایندی

مقاله تخصصی مهندس کورش عسگری، رئیس آتش‌نشانی شرکت توسعه پتروشیمی کنگان، با محور گذار از رویکرد واکنشی به HSE پیش‌نگر و طراحی مدل یکپارچه مدیریت ریسک در صنایع فرایندی، در تازه‌ترین شماره مجله مهندسی حفاظت حریق منتشر شد.

به گزارش میز انرژی به نقل از روابط عمومی شرکت توسعه پتروشیمی کنگان، این مقاله با عنوان «گذار از HSE واکنشی به HSE پیش‌نگر؛ طراحی مدل یکپارچه مدیریت ریسک در صنایع فرایندی» به بررسی ضرورت تغییر رویکرد مدیریت ایمنی در صنایع فرایندی پرداخته است.

چرا HSE واکنشی دیگر کافی نیست؟

در این مقاله تأکید شده است که صنایع فرایندی به دلیل مواجهه مستمر با انرژی‌های بالا، مواد خطرناک و فرایندهای پیچیده عملیاتی، در معرض ریسک‌هایی با پیامدهای بالقوه گسترده قرار دارند. از این رو، اتکا به اقداماتی که عمدتاً پس از وقوع حادثه انجام می‌شوند، نمی‌تواند به‌تنهایی ایمنی پایدار و حفاظت مؤثر از سرمایه‌های انسانی و فیزیکی را تضمین کند.

بر همین اساس، نویسنده بر ضرورت عبور از مدیریت واکنشی حوادث و حرکت به سمت رویکردی تأکید کرده است که بتواند نشانه‌های خطر را پیش از تبدیل‌شدن به حادثه شناسایی و مدیریت کند.

مدل یکپارچه مدیریت ریسک چه تغییری ایجاد می‌کند؟

یکی از محورهای اصلی این پژوهش، پیاده‌سازی «مدل یکپارچه مدیریت ریسک» در صنایع فرایندی است. در این رویکرد، HSE تنها یک واحد نظارتی یا اجرایی نیست، بلکه به بخشی از ساختار تصمیم‌سازی، برنامه‌ریزی و راهبری سازمان تبدیل می‌شود.

بر اساس این مدل، مدیریت ریسک باید در تصمیم‌های عملیاتی و مدیریتی سازمان حضور مستمر داشته باشد تا شناسایی مخاطرات و اقدامات پیشگیرانه پیش از شکل‌گیری شرایط بحرانی انجام شود.

حرکت از واکنش به حادثه به پیش‌بینی خطر

عسگری در این مقاله، تغییر پارادایم از «واکنش به حادثه» به «پیش‌بینی و پیشگیری زودهنگام» را از الزامات ارتقای ایمنی در صنایع فرایندی عنوان کرده است.

در همین راستا، استفاده از داده‌ها و شاخص‌های پیش‌نگر (Leading Indicators) می‌تواند به مدیران برای شناسایی نقاط آسیب‌پذیر، بررسی شرایط ناایمن و انجام اقدامات اصلاحی پیش از وقوع حادثه کمک کند.

این رویکرد به جای تمرکز صرف بر آمار حوادث رخ‌داده، تلاش می‌کند نشانه‌ها و عوامل زمینه‌ساز حوادث را پیش از آنکه به یک رویداد جدی منجر شوند، شناسایی کند.

چهار رکن کلیدی برای ارتقای ایمنی صنایع فرایندی

بر اساس یافته‌ها و تحلیل‌های ارائه‌شده در این مقاله، اثربخشی مدیریت ایمنی نیازمند یکپارچگی میان چند مؤلفه کلیدی است؛ رهبری متعهدانه در حوزه HSE، ممیزی و پایش مستمر، اجرای دقیق استانداردها و توسعه فرهنگ بهبود مداوم در تمام سطوح عملیاتی از مهم‌ترین ارکان این رویکرد به شمار می‌روند.

انتشار این مقاله تخصصی در مجله مهندسی حفاظت حریق، زمینه‌ای برای به‌اشتراک‌گذاری تجربه‌های تخصصی و طرح رویکردهای پیشگیرانه در حوزه HSE فراهم می‌کند؛ رویکردهایی که می‌توانند در ارتقای استانداردهای ایمنی صنعت پتروشیمی و دیگر صنایع فرایندی مورد توجه قرار گیرند.