فاز ۱۱ در گذر از توسعه به صیانت

طرح توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی با هدف دستیابی به ظرفیت تولید روزانه دو میلیارد فوت‌مکعب گاز (معادل ۵۶ میلیون مترمکعب در روز) از هر دو موقعیت SPD11A و SPD11B تعریف شده است. این طرح در قالب قرارداد IPC و با سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده حدود ۴ میلیارد دلار اجرا می‌شود و بخش‌های حفاری چاه‌ها، دو سکوی دریایی، خطوط انتقال و در ادامه تأسیسات فشارافزایی را در بر می‌گیرد.

کارنامه دو سال اخیر شرکت نفت و گاز پارس نشان می‌دهد، پیشرفت فاز نخست طرح از ۳۳ درصد در ابتدای دولت چهاردهم به نزدیک ۵۲ درصد رسیده است. این شتاب، هم‌زمان در دو جبهه به موازات هم شکل گرفته و در موقعیت سکوی SPD11B با تمرکز بر تکمیل چاه‌ها و افزایش تولید و در موقعیت سکوی  SPD11A با عبور تدریجی از مهندسی و تأمین کالا به مرحله ساخت و عملیات فراساحلی دنبال شده است.

افزایش بیش از دو برابری برداشت گاز

مهم‌ترین برآیند توسعه‌ای فاز ۱۱ در دولت چهاردهم را می‌توان در افزایش ظرفیت برداشت گاز غنی از موقعیت مرزی سکوی SPD11B جست‌وجو کرد. طی این دوره، با تکمیل عملیات حفاری، مشبک‌کاری، اسیدکاری و راه‌اندازی شش حلقه چاه جدید در کنار چاه‌های پیشین، شمار چاه‌های در مدار بهره‌برداری این موقعیت به ۱۱ حلقه رسیده است.

نتیجه این برنامه، افزایش تولید گاز فاز ۱۱ از حدود ۱۱ میلیون مترمکعب در روز به ۲۶ میلیون مترمکعب در روز بوده است. این افزایش ظرفیت تولید بیش از دو برابر در یکی از حساس‌ترین پهنه‌های میدان مشترک و در مجاورت مرز آبی ایران و قطر به دست آمده است. با تکمیل فعالیت‌های باقی‌مانده حفاری در آخرین حلقه چاه نیز ظرفیت تولید نخستین سکوی فاز ۱۱ در سال جاری به حدود ۲۸ میلیون مترمکعب در روز خواهد رسید.

در میدان مشترکی مانند پارس جنوبی که به عنوان قطب تولید گاز کشور شناخته می‌شود، زمان‌بندی، بخشی از اقتصاد مخزن است. هر حلقه چاهی که زودتر تکمیل و وارد مدار می‌شود، علاوه بر تقویت تأمین گاز کشور، امکان برداشت مؤثرتر از ذخیره مشترک را فراهم می‌کند. از این منظر، شتاب حفاری و تکمیل چاه‌های SPD11B را باید بخشی از راهبرد صیانت از سهم ایران در میدان‌های مشترک برشمرد.

از تولید روزافزون تا بهره‌برداری مطمئن‌

افزایش ظرفیت تولید گاز غنی، زمانی به دستاوردی پایدار تبدیل می‌شود که قابلیت اطمینان تأسیسات و شبکه انتقال نیز متناسب با آن ارتقا یابد. از همین رو، در کنار حفاری چاه‌های جدید، مجموعه‌ای از فعالیت‌های نگهداشت و یکپارچگی تأسیسات در سکوی فراساحلی SPD11B اجرا شده است.

عملیات اورهال سکو در خرداد ۱۴۰۴ انجام شد و با نصب تجهیزات مستقل ICT، زیرساخت ارتباطی سکو به‌گونه‌ای ارتقا یافت که ارتباط آن با پالایشگاه‌ها، دفاتر ستادی و دیگر سکوهای میدان به‌صورت مستقل حفظ شود.

در شبکه انتقال نیز عملیات پیگرانی هوشمند خط لوله ۳۲ اینچ انتقال گاز SPD11B به پالایشگاه فاز ۱۲ با استفاده از ابزارهای تخصصی پایش و ارزیابی انجام و برنامه پیگرانی تمیزکاری این خط به‌صورت مستمر در دستور کار قرار گرفته است.

همچنین عملیات فیبر نوری موقعیت SPD11B با تکمیل کابل‌کشی، حفاظت از کابل دریایی و عملیات Trenching به پایان رسیده و این سکو به شبکه ارتباطی پارس جنوبی متصل شده است. این زیرساخت در معماری امروز بهره‌برداری فراساحلی، بخشی جدایی‌ناپذیر از پایش، کنترل و استمرار تولید ایمن به شمار می‌رود.

در همین چارچوب و در بخش انتقال گاز، به منظور حصول اطمینان از تولید ایمن و پایدار ،عملیات پیگرانی هوشمند خط لوله سکوی SPD11B به اجرا درآمده است؛ اقدامی که بر یکپارچگی شبکه انتقال گاز به تأسیسات پالایشی می‌افزاید.

پایه‌گذاری ظرفیت تازه تولید

توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی در موقعیت SPD11A اکنون از مرز طراحی و مطالعات عبور کرده و به مرحله‌ای رسیده است که ساخت و نصب سازه‌های دریایی، عملیات حفاری و خطوط لوله یکی پس از دیگری به مراحل اجرایی می‌رسند. تکمیل نصب جکت این موقعیت با ارتفاع ۷۶.۵ متر و وزن بیش از ۴ هزار تن شامل بدنه اصلی، شمع‌ها و متعلقات، یکی از مهم‌ترین نقاط عطف این طرح در دولت چهاردهم است که بستر فیزیکی برای آغاز زنجیره‌ای از فعالیت‌های بعدی، از استقرار دکل تا حفاری چاه‌های تعریف‌شده در این موقعیت را فراهم کرده است. این سازه دریایی، پس از طی مراحل ساخت، بارگیری، حمل دریایی و استقرار در بلوک مخزنی فاز ۱۱، با پایان عملیات شمع‌کوبی در مرداد ۱۴۰۵ مرحله نهایی نصب را پشت سر گذاشت.

پیش از رسیدن پروژه به این مرحله، مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی موقعیت سکو و خطوط لوله دریایی SPD11A تکمیل و مجوز EIA از سازمان حفاظت محیط زیست دریافت شد. هم‌زمان، مطالعات مهندسی پایه و پیشرفته سکوی بهره‌برداری نیز به پایان رسید و پروژه وارد مرحله مهندسی خرید، تأمین کالا و تجهیز کارگاه ساخت عرشه شد.

پیشبرد هاب نخست فشارافزایی

هم‌زمان با افزایش تولید از SPD11B و آغاز توسعه عملیاتی SPD11A، مطالعات پایه و مهندسی طرح فشارافزایی فاز ۱۱ در قالب هاب یک نیز در دستور کار قرار گرفته است.

پارس جنوبی پس از بیش از دو دهه تولید مستمر، به‌تدریج وارد دوره‌ای می‌شود که افت طبیعی فشار مخزن، معادلات تولید آن را پیچیده‌تر خواهد کرد. در چنین شرایطی، توسعه باید از اکنون پاسخی برای سال‌هایی داشته باشد که انرژی طبیعی مخزن دیگر به‌تنهایی برای انتقال حجم مورد نیاز گاز به ساحل کفایت نخواهد کرد.

آغاز مطالعات فشارافزایی فاز ۱۱ هم‌زمان با تکمیل توسعه اولیه آن، از همین منظر اهمیت دارد. در این الگو، تولید امروز و صیانت از تولید فردا در یک زنجیره مهندسی واحد دیده می‌شوند. این هم‌پوشانی می‌تواند فاصله میان افت فشار مخزن و آماده‌شدن تجهیزات برای جبران افت تولید را کاهش دهد و استمرار برداشت پایدار از این بخش میدان را در افق بلندمدت پشتیبانی کند.

فاز ۱۱ میدان مشترک پارس جنوبی برای سال‌ها با عنوان آخرین فاز باقی‌مانده توسعه پارس جنوبی شناخته می‌شد. اما آنچه امروز در این بخش میدان در جریان است، نشان می‌دهد مفهوم «تکمیل توسعه» در چند جبهه فعال کاری دنبال می‌شود.

از این منظر، کارنامه توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی در دو سال فعالیت شرکت نفت و گاز پارس در دولت چهاردهم را می‌توان گذار از یک پروژه دیرپای توسعه‌ای به مرحله‌ای تازه از بلوغ میدان دانست. آخرین فصل توسعه پارس جنوبی، اکنون بیش از هر زمان دیگری با نخستین فصلِ مدیریت بلندمدت تولید در این میدان پیوند خورده است.