سقوط صادرات نفت ایران به چین؛ پشت پرده افت ۴ میلیون بشکه‌ای واردات نفت پکن

به گزارش میز انرژی، بازار نفت آسیا در ماه‌های اخیر با یکی از مهم‌ترین تغییرات جریان تجارت نفت روبه‌رو شده است؛ صادرات نفت ایران کاهش چشمگیری پیدا کرده و همزمان واردات دریابرد نفت خام چین نیز نسبت به سطح پیش از آغاز جنگ افت کرده است.

رویترز در گزارشی در اول سپتامبر، با استناد به داده‌های شرکت‌های ردیابی نفتکش، از کاهش شدید بارگیری نفت خام ایران خبر داد. بر اساس این گزارش، بارگیری نفت ایران که در ماه مارس حدود ۲ میلیون بشکه در روز برآورد شده بود، در ماه اوت به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز کاهش یافت.

این تحول در شرایطی رخ داده که چین، به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان و مهم‌ترین مقصد نفت ایران، خود با کاهش قابل‌توجه جریان نفت دریابرد مواجه شده است.

افت سنگین واردات نفت چین

داده‌های منتشرشده از بازار نفت نشان می‌دهد جریان دریابرد نفت خام به چین در ماه‌های پس از آغاز جنگ به‌شدت تحت فشار قرار گرفته است.

بر اساس داده‌های Vortexa، واردات دریابرد چین در ۲۰ روز نخست سپتامبر حدود ۷ میلیون بشکه در روز برآورد شده؛ درحالی‌که پیش از آغاز جنگ این رقم در محدوده ۱۱ میلیون بشکه در روز قرار داشت.

به این ترتیب، جریان نفت دریابرد به چین در مقایسه با سطح پیش از جنگ حدود ۴ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.

با این حال، یک نکته اساسی در تحلیل این ارقام وجود دارد: کاهش واردات نفت چین را نمی‌توان به‌طور کامل معادل کاهش صادرات نفت ایران در نظر گرفت.

همه کاهش واردات چین مربوط به نفت ایران نیست

آمار رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز این موضوع را تأیید می‌کند. چین در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ به‌طور متوسط روزانه حدود ۸.۱ میلیون بشکه نفت خام وارد کرد که نسبت به سه‌ماهه نخست سال حدود ۳۲ درصد کاهش نشان می‌دهد.

بررسی مبدأ محموله‌ها نشان می‌دهد کاهش واردات چین فقط به یک کشور محدود نبوده است.

بر اساس داده‌های Vortexa که از سوی اداره اطلاعات انرژی آمریکا منتشر شده، میان سه‌ماهه نخست و دوم سال ۲۰۲۶، واردات دریابرد چین از عراق حدود ۹۱۰ هزار بشکه در روز، از روسیه حدود ۶۴۰ هزار بشکه در روز و از امارات حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است.

این ارقام نشان می‌دهد بحران ایجادشده در بازار نفت چین ابعادی گسترده‌تر از کاهش صادرات نفت ایران دارد.

تنگه هرمز چگونه معادلات نفت چین را تغییر داد؟

افزایش ریسک عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، رشد هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل و پیچیده‌تر شدن مسیر انتقال محموله‌ها، بخشی از تجارت نفت خاورمیانه را تحت فشار قرار داده است.

در واکنش به این وضعیت، برخی تولیدکنندگان و شرکت‌های کشتیرانی به استفاده گسترده‌تر از انتقال کشتی‌به‌کشتی در خارج از محدوده‌های پرریسک روی آورده‌اند.

گزارش‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد با وجود اختلال‌های ایجادشده، جریان نفت خاورمیانه به چین به‌طور کامل متوقف نشده و محموله‌هایی از عراق، عربستان سعودی و دیگر تولیدکنندگان همچنان با استفاده از مسیرها و روش‌های جایگزین به بازار آسیا منتقل می‌شوند.

برای نمونه، رویترز در ماه سپتامبر از انتقال حدود ۲ میلیون بشکه نفت عراق از یک نفتکش غول‌پیکر در نزدیکی فجیره به نفتکش دیگری با مقصد چین خبر داد.

معمای اصلی صادرات نفت ایران به چین

کاهش شدید بارگیری نفت ایران در کنار افت واردات چین، نشان‌دهنده تغییر مهمی در تجارت نفت آسیاست؛ اما برای تحلیل دقیق وضعیت باید میان «کاهش کل واردات نفت چین» و «کاهش صادرات نفت ایران به چین» تفاوت قائل شد.

داده‌های موجود نشان می‌دهد هر دو شاخص کاهش یافته‌اند، اما بخشی از افت واردات چین ناشی از کاهش محموله‌های سایر تأمین‌کنندگان، اختلال در مسیرهای دریایی، افزایش هزینه حمل و تغییر رفتار پالایشگران چینی بوده است.

به همین دلیل، نسبت دادن کل افت چند میلیون بشکه‌ای واردات نفت چین به کاهش صادرات ایران می‌تواند تصویری ناقص از تحولات بازار ارائه دهد.

آنچه با اطمینان بیشتری می‌توان گفت این است که بحران تنگه هرمز نه‌تنها جریان صادرات نفت ایران، بلکه بخش مهمی از ساختار تأمین نفت چین از خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داده و مسیرهای سنتی تجارت طلای سیاه را با چالش تازه‌ای روبه‌رو کرده است.