۷۰ درصد نیاز فناوری صنعت نفت قابل بومی‌سازی است/ پیوند دانشگاه و صنعت شرط جهش فناوری

ه گزارش میز انرژی به نقل از خبرگزاری آنا، در حالی که صنعت نفت، گاز و پتروشیمی به‌عنوان پیشران اقتصاد ملی و محور اصلی خلق ارزش افزوده در کشور شناخته می‌شود، کارشناسان معتقدند ضعف در پیوند مؤثر میان دانشگاه و صنعت و غلبه نگاه مقاله‌محور بر پژوهش‌های دانشگاهی، یکی از موانع جدی در مسیر توسعه فناوری‌های بومی و تکمیل زنجیره ارزش در این حوزه است.

به باور متخصصان، زمانی که خروجی نظام پژوهشی نتواند به فناوری قابل استفاده در صنعت منجر شود، سرمایه‌گذاری‌های علمی عملاً از چرخه تولید و اقتصاد فاصله می‌گیرد. در چنین شرایطی، بازنگری در ساختار تحقیق و توسعه، اصلاح نظام ارزیابی دانشگاه‌ها و حرکت به سمت پژوهش‌های مسئله‌محور، به عنوان ضرورتی راهبردی برای ارتقای بهره‌وری، تجاری‌سازی فناوری و افزایش سهم ایران از ارزش افزوده صنایع بالادستی و پایین‌دستی انرژی مطرح شده است.

در شرایطی که صنعت نفت، گاز و پتروشیمی سهم قابل توجهی در تولید ناخالص داخلی، درآمد‌های ارزی و اشتغال کشور دارد، کارشناسان معتقدند تکمیل زنجیره ارزش در این بخش، بیش از هر زمان دیگری به بازآرایی جدی در نظام پژوهش و توسعه فناوری نیازمند است. به باور متخصصان، فاصله میان ظرفیت علمی دانشگاه‌ها و نیاز‌های واقعی صنعت، یکی از گلوگاه‌های اصلی در مسیر ارتقای بهره‌وری و خلق ارزش افزوده داخلی محسوب می‌شود؛ فاصله‌ای که بدون اصلاح ساختاری در رویکرد‌های پژوهشی و مدیریتی، کاهش نخواهد یافت.

دانشگاه موتور حل مسئله یا کارخانه تولید مقاله؟

یکی از چالش‌های کلیدی در ارتباط دانشگاه و صنعت، غلبه نگاه مقاله‌محور بر نظام ارزیابی علمی است. طی سال‌های گذشته، بخش مهمی از فعالیت‌های پژوهشی دانشگاه‌ها بر تولید مقالات علمی و کسب امتیازات آکادمیک متمرکز بوده است؛ رویکردی که هرچند در ارتقای رتبه‌های علمی و شاخص‌های بین‌المللی مؤثر بوده، اما در بسیاری از موارد به تولید فناوری قابل استفاده در صنعت منجر نشده است.

کارشناسان حوزه انرژی تأکید دارند که صنعت، به‌ویژه در بخش‌های پیچیده‌ای همچون نفت و پتروشیمی، پیش از هر چیز به «حل مسئله» نیاز دارد. پروژه‌ای که خروجی آن صرفاً انتشار چند مقاله باشد، اما به طراحی یک تجهیز بومی، بهبود یک فرآیند عملیاتی یا کاهش هزینه‌های تولید منجر نشود، عملاً در زنجیره اقتصادی کشور ارزش افزوده ملموسی ایجاد نمی‌کند. از این رو، تغییر نظام ارزیابی دانشگاه‌ها از کمّیت‌گرایی به اثربخشی و کارآمدی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

گذار از «مقاله محوری» به «مسئله‌محوری» کلید طلایی تحول در صنعت نفت

رئیس امور پژوهش و توسعه شرکت مهندسی و توسعه نفت با انتقاد از حاکمیت نگاه‌های کمی در نظام دانشگاهی کشور، تصریح کرد: مادامی که خروجی دانشگاه‌ها به جای حل چالش‌های واقعی صنعت، صرفاً به تولید مقاله محدود باشد، ارزش افزوده‌ای برای کشور ایجاد نخواهد شد؛ از این رو اصلاح ساختار پژوهش و توسعه به عنوان یک اولویت راهبردی برای تکمیل زنجیره ارزش در صنعت نفت و پتروشیمی ضروری است.

سعید ساویز در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا، با اشاره به ضرورت بازنگری در الگوی تعامل میان دانشگاه و صنعت اظهار کرد: بخشی از چالش‌های فعلی در مسیر توسعه فناوری، ناشی از این واقعیت است که بخش قابل توجهی از فعالیت‌های دانشگاهی به‌جای تمرکز بر حل مسائل کشور، بر تولید مقاله و کسب امتیازات علمی متمرکز شده‌اند.

وی افزود: صنعت به‌دنبال حل مسئله و بهره‌وری است؛ بنابراین اگر یک پروژه پژوهشی نتواند گره‌ای از مشکلات صنعت باز کند، حتی در صورت تولید مقالات متعدد علمی، فاقد ارزش افزوده راهبردی برای کشور خواهد بود.

ارزیابی دانشگاهی باید بر محور حل مسائل واقعی باشد

رئیس امور پژوهش و توسعه شرکت مهندسی و توسعه نفت با تأکید بر لزوم اصلاح نظام ارزیابی فعالیت‌های علمی، گفت: در حال حاضر شاهد هستیم که پروژه‌های پژوهشی تعریف می‌شوند و خروجی‌های آکادمیک متعددی نیز از آنها استخراج می‌شود، اما در نهایت فناوری قابل‌اتکایی که در صنعت قابلیت بهره‌برداری داشته باشد، حاصل نمی‌شود.

ساویز ادامه داد: این روند باید تغییر کند و نظام ارزیابی فعالیت‌های دانشگاهی و پژوهشی باید به سمت حل مسائل واقعی و ملموس کشور هدایت شود تا خروجی تحقیقات به جای کتابخانه‌ها، در چرخه تولید قرار گیرد.

تنگنا‌های اداری سد راه اثربخشی پژوهش‌ها

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به موانع پیش‌روی مراکز تحقیقاتی، افزود: حجم بالای مقررات دست‌وپاگر، الزامات اداریِ پیچیده و سیطره نگاه‌های کمّی، موجب شده است تا کیفیت و اثربخشی پژوهش‌ها تحت‌الشعاع قرار گیرد.

ساویز خاطرنشان کرد: حوزه تحقیق و توسعه بیش از هر چیز به متخصصان دلسوز، متعهد و خلاق نیاز دارد. این حوزه نیازمند تمرکز، استمرار و تعهد است و نمی‌توان آن را تنها با شاخص‌های عددی و کمّی مدیریت کرد؛ چرا که پژوهشگر نیازمند فضای باز برای خلاقیت است نه درگیر شدن در فرآیند‌های فرساینده اداری.

تکمیل زنجیره ارزش نفت در گرو اصلاح ساختار

رئیس امور پژوهش و توسعه شرکت مهندسی و توسعه نفت، تکمیل زنجیره ارزش در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی را در گرو تحول در ساختار پژوهش دانست و گفت: اگر هدف ما کسب سهم بیشتر از ارزش افزوده این صنایع است، باید اصلاح ساختار تحقیق و توسعه را به‌عنوان یک اولویت راهبردی در دستور کار قرار دهیم.

وی در پایان تصریح کرد: تغییر نگرش مدیران به حوزه تحقیق و توسعه، ایجاد ثبات در مدیریت مراکز پژوهشی، تقویت ارتباط واقعی میان صنعت و دانشگاه، حمایت از فناوری‌های بومی در مرحله دشوار تجاری‌سازی و استقرار نظام شایسته‌سالاری، از جمله الزامات حیاتی برای جهش فناوری و ارتقای جایگاه صنعت نفت و پتروشیمی کشور در بازار‌های رقابتی است.