محدودیت گاز پتروشیمی‌ها چقدر خسارت می‌زند؟ از افت تولید تا هزینه‌های پنهان زمستان

محدودیت گاز پتروشیمی‌ها در ماه‌های سرد تنها به کاهش حجم تولید محدود نمی‌شود و می‌تواند هزینه‌های دیگری از جمله توقف و راه‌اندازی مجدد واحدها، کاهش حاشیه سود، اختلال در صادرات و حتی جرایم ناشی از تأخیر در تحویل محصول را به همراه داشته باشد. با این حال، برای محاسبه خسارت واقعی نمی‌توان از یک فرمول ثابت برای همه مجتمع‌ها استفاده کرد.

به گزارش «میز انرژی»، سمانه غیبی، کارشناس صنعت پتروشیمی، با تشریح آثار اقتصادی محدودیت گاز واحدهای متانول و اوره گفت: نخستین گام برای برآورد خسارت، مشخص شدن میزان و مدت محدودیت خوراک و تأثیر واقعی آن بر تولید هر مجتمع است.

وی با بیان اینکه گاز در واحدهای متانول خوراک اصلی محسوب می‌شود، افزود: در مجتمع‌های اوره نیز محدودیت گاز می‌تواند ابتدا تولید آمونیاک به‌عنوان ماده اولیه تولید اوره را تحت تأثیر قرار دهد.

کاهش ۳۰ درصدی گاز الزاماً تولید را ۳۰ درصد کم نمی‌کند

به گفته غیبی، یکی از اشتباهات در محاسبه آثار محدودیت خوراک، برابر دانستن درصد کاهش گاز با درصد افت تولید است. کاهش ۳۰ درصدی گاز الزاماً به معنای کاهش ۳۰ درصدی تولید نیست و شرایط عملیاتی، ظرفیت واحدها و نحوه مدیریت خوراک در هر مجتمع می‌تواند نتیجه متفاوتی ایجاد کند.

برای نمونه، اگر ظرفیت اسمی یک مجتمع متانول سالانه یک میلیون تن در نظر گرفته شود، ظرفیت تولید روزانه آن با فرض فعالیت کامل در طول سال حدود ۲۷۴۰ تن خواهد بود.

اگر چنین واحدی برای ۱۵ روز با ۵۰ درصد ظرفیت فعالیت کند، میزان تولید ازدست‌رفته در محاسبه ساده و فرضی به حدود ۲۰ هزار و ۵۰۰ تن می‌رسد.

فروش ازدست‌رفته با زیان واقعی پتروشیمی تفاوت دارد

این کارشناس صنعت پتروشیمی با اشاره به ضرورت تفکیک «فروش بالقوه ازدست‌رفته» از «زیان واقعی» توضیح داد: اگر قیمت هر تن متانول به‌صورت فرضی ۲۵۰ دلار در نظر گرفته شود، ارزش فروش محصول تولیدنشده در مثال فوق حدود ۵.۱ میلیون دلار خواهد بود.

اما نمی‌توان تمام این رقم را زیان شرکت تلقی کرد؛ چراکه با توقف تولید، بخشی از هزینه‌های متغیر تولید نیز انجام نمی‌شود.

اگر اختلاف قیمت فروش محصول و هزینه‌های متغیر هر تن، به‌طور فرضی ۵۰ دلار باشد، اثر کاهش تولید بر حاشیه مشارکت در این مثال حدود یک میلیون دلار خواهد بود. هزینه توقف، راه‌اندازی مجدد و آثار احتمالی قراردادهای فروش نیز باید به‌صورت جداگانه به این محاسبات اضافه شود.

این ارقام صرفاً یک مثال محاسباتی هستند و برای تعیین خسارت واقعی یک شرکت باید اطلاعات عملیاتی و مالی همان مجتمع بررسی شود.

محدودیت گاز در متانول و اوره اثر یکسانی ندارد

ساختار تولید مجتمع‌های پتروشیمی نیز در میزان خسارت اهمیت دارد. در یک واحد متانولی، محدودیت خوراک مستقیماً می‌تواند ظرفیت تولید متانول را تحت فشار قرار دهد؛ اما در زنجیره تولید اوره، وضعیت واحد آمونیاک نیز اهمیت پیدا می‌کند.

در مجتمع‌های اوره، کاهش گاز می‌تواند ابتدا تولید آمونیاک و سپس تولید اوره را محدود کند. ظرفیت عملیاتی واحدها و امکان مدیریت خوراک تعیین می‌کند که در نهایت چه میزان محصول از دست برود.

بنابراین استفاده از یک ضریب ثابت برای برآورد خسارت تمام پتروشیمی‌های متانولی و اوره‌ای نمی‌تواند تصویر دقیقی از آثار اقتصادی محدودیت گاز ارائه دهد.

هزینه‌های پنهان توقف پتروشیمی‌ها در زمستان

غیبی یکی دیگر از متغیرهای مهم را فاصله میان مدت محدودیت گاز و مدت واقعی افت تولید دانست. ممکن است خوراک یک مجتمع برای ۱۵ روز محدود شود، اما بازگرداندن تجهیزات و فرآیندها به وضعیت پایدار به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.

در چنین شرایطی هزینه انرژی، مواد مصرفی، راه‌اندازی و کاهش تولید در دوره بازگشت واحد به ظرفیت عادی نیز می‌تواند به هزینه‌های شرکت اضافه شود.

در مقابل، اگر مجتمع بتواند تعمیرات برنامه‌ریزی‌شده خود را به دوره محدودیت گاز منتقل کند یا بخشی از تولید ازدست‌رفته را در ماه‌های بعد جبران کند، میزان خسارت نهایی کاهش خواهد یافت.

به همین دلیل، مبنای دقیق‌تر محاسبه، مقایسه تولید واقعی با تولیدی است که بدون اعمال محدودیت و با توجه به شرایط عملیاتی مجتمع قابلیت تحقق داشت؛ نه صرفاً ظرفیت اسمی درج‌شده برای کارخانه.

محدودیت گاز چه اثری بر صادرات پتروشیمی دارد؟

موجودی انبار نیز می‌تواند شدت اثر محدودیت گاز بر تعهدات صادراتی را تغییر دهد. اگر یک مجتمع ذخیره کافی از محصول داشته باشد، کاهش موقت تولید الزاماً به تأخیر فوری در تحویل محموله صادراتی منجر نخواهد شد.

اما در صورت پایین بودن موجودی، تأخیر در تحویل، استفاده از روش‌های حمل جایگزین یا پرداخت جرایم قراردادی می‌تواند هزینه بیشتری به شرکت تحمیل کند.

در این بخش نیز ارزش کل قرارداد دارای تأخیر را نمی‌توان به‌عنوان خسارت در نظر گرفت. تنها درآمدی که واقعاً از دست رفته، جرایم پرداختی و هزینه‌های اضافی ایجادشده باید در محاسبات لحاظ شود.

تکرار تأخیر در تحویل محصولات نیز ممکن است در بلندمدت بر اعتماد مشتریان خارجی و قدرت شرکت‌های ایرانی در مذاکرات تجاری بعدی اثر بگذارد؛ اثری که اندازه‌گیری مالی آن نسبت به هزینه‌های مستقیم دشوارتر است.

چهار شاخص برای محاسبه خسارت واقعی محدودیت گاز

این کارشناس صنعت پتروشیمی تأکید کرد برای رسیدن به برآوردی قابل اتکا از خسارت زمستانی، وضعیت هر شرکت باید به‌صورت جداگانه بررسی شود. چهار متغیر اصلی در این محاسبات عبارت‌اند از:

• میزان و مدت واقعی محدودیت گاز مجتمع؛
• میزان تولید ازدست‌رفته پس از کسر تولید جبران‌شده؛
• هزینه‌های اضافی ناشی از توقف و راه‌اندازی مجدد واحدها؛
• هزینه و جرایم واقعی ناشی از تأخیر در اجرای تعهدات فروش.

با مشخص شدن این متغیرها و محاسبه حاشیه مشارکت تولید ازدست‌رفته، می‌توان تصویر دقیق‌تری از اثر اقتصادی محدودیت گاز بر هر پتروشیمی به دست آورد.

غیبی همچنین بر اهمیت اطلاع‌رسانی زودهنگام درباره محدودیت‌های زمستانی تأکید کرد و گفت اگرچه تأمین گاز بخش خانگی در روزهای سرد در اولویت قرار دارد، اعلام به‌موقع برنامه محدودیت‌ها می‌تواند به مجتمع‌های پتروشیمی برای مدیریت تعمیرات، موجودی انبار و قراردادهای فروش کمک کند و بخشی از هزینه‌های قابل پیشگیری را کاهش دهد.