مدیریت هوشمند منابع؛ چرا ایران در بحران انرژی موفق خواهد شد

تاب‌آوری در بحران، تنها یک واژه نیست؛ بلکه نیازمند مشارکت هوشمندانه مردم است. ملت ایران در تمام ادوار تاریخی، از جنگ تحمیلی تا تحریم‌های سنگین، همواره همراه نظام بوده‌اند؛ اما این همراهی، مستلزم همدلی و حمایت متقابل دولت است. نمی‌توان از خانواده‌ای که از تجهیزات فرسوده (مانند کولرگازی بیست‌ساله یا بخاری‌های غیراستاندارد) استفاده می‌کند، انتظار داشت بدون پشتوانه، مصرف خود را کاهش دهد.

دولت باید با بهره‌گیری از ابزارهایی همچون «گواهی صرفه‌جویی» (قابل عرضه در بازار سرمایه) و ارائه تسهیلات قرض‌الحسنه برای نوسازی تجهیزات، «توانِ تغییر» را به مردم ببخشد. به‌عنوان مثال، اعطای تسهیلات بدون بهره برای خرید کولرهای اینورتر، ضمن کاهش ۵۰ درصدی مصرف برق و قبوض خانوار، مردم را نه در جایگاه «قربانیِ کمبود»، بلکه در نقش «شریکِ بهره‌وری» قرار می‌دهد. این، مصداق بارز تعاملِ برد-برد است.

چرا ایران در گذار از این بحران موفق خواهد شد؟

سه دلیل راهبردی برای ایمان به عبور موفق از این بحران وجود دارد:

۱. ثروت طبیعی در انتظار بهره‌برداری هوشمند: ایران با در اختیار داشتن حدود ۳۴ تریلیون مترمکعب ذخایر گازی، دومین قدرت گازی جهان است. افزون بر آن، با متوسط ۲۸۰ تا ۳۰۰ روز آفتابی در سال، در زمره برترین کشورهای جهان برای سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی قرار دارد. در استان‌هایی نظیر یزد، کرمان، فارس و سیستان، بازدهی تولید برق به ازای هر کیلووات ظرفیت نصب‌شده (۱۸۰۰ تا ۲۳۰۰ کیلووات‌ساعت)، رقمی است که در بسیاری از نقاط جهان دست‌نیافتنی است. این ثروت اگر به درستی هدایت شود، معادله انرژی کشور را در کمتر از یک دهه دگرگون خواهد کرد.

۲. توانمندیِ درونیِ اثبات‌شده: از مدیریت بحران برق و سوخت در دهه شصت تا مقاومت در برابر تحریم‌های نفتی در دهه نود، ایران بارها ثابت کرده که در سخت‌ترین شرایط، از قدرت نوآوری برخوردار است. متخصصان ایرانی توانستند در اوج تحریم‌ها، پارس جنوبی را به سقف تولید برسانند. این «دانش ضمنی» و سرمایه انسانی، دارایی ملی ماست که هیچ تحریم یا جنگی قادر به سلب آن نیست.

۳. آمادگیِ اجتماعی برای تغییر: سال‌ها مصرف ارزان انرژی، عادتی نادرست پدید آورده بود؛ اما امروز، تجربه مستقیم قطعی‌های مکرر و فشارهای جنگ، مردم را به این باور رسانده است که تغییر، یک ضرورتِ اجتناب‌ناپذیر است. این آمادگی اجتماعی، بهترین فرصت تاریخی برای اصلاح ساختاری است؛ به شرط آنکه دولت با مردم صادق باشد، بارِ تغییر را منصفانه توزیع کند و همراهی مردم را با حمایت‌های عملی پاداش دهد.

فراخوان به دولت: لحظه تاریخی را دریابید

عبور موفق از این بحران، مستلزم یک تصمیم بزرگ سیاسی است: پایان دادن به سیاست‌های مقطعی و آغاز برنامه‌ریزی بلندمدت ملی. دولت باید بداند که اگر همان اراده‌ای که صرف مقابله با تهدیدهای نظامی می‌شود، در راستای بازسازی نظام بهره‌وری انرژی نیز به کار گرفته شود، ایران نه‌تنها از ناترازی عبور می‌کند، بلکه به الگویی برای کشورهای در حال توسعه تبدیل خواهد شد؛ الگویی که نشان می‌دهد چگونه یک ملت مقاوم، فشار را به نیروی پیشرفت بدل می‌کند.

امروز، کشوری که غنی‌ترین منابع انرژی خاورمیانه را در اختیار دارد، بر آستانه یک انتخاب تاریخی ایستاده است. از دولت می‌خواهم این لحظه را جدی بگیرد. از ناترازی می‌توان گذشت؛ نه با وعده، بلکه با عمل.

محمد حیدری، کارشناس حوزه انرژی