هنگلی، مقصد بزرگ صادرات نفت ایران به چین

به گزارش میز انرژی،  وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که شرکت «هنگلی» به‌عنوان یکی از مجموعه‌های بزرگ صنعتی چین در حوزه‌هایی مانند پتروشیمی، نساجی و کشتی‌سازی، به دلیل خرید گسترده نفت خام ایران در فهرست تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا قرار گرفته است.

در جزیره چانگ‌شینگ در شرق چین، مجموعه‌ای گسترده از مخازن نفت، برج‌های پالایشی، واحدهای پتروشیمی و اسکله‌ها تا نزدیکی ساحل امتداد پیدا کرده است. احداث این مجموعه از سال ۲۰۱۶ شتاب گرفت و در فاصله چند سال، بخش قابل‌توجهی از جزیره به یک قطب بزرگ صنعتی تبدیل شد.

نام این مجموعه «هنگلی» است؛ یک غول صنعتی با بیش از ۳۰۰ هزار نیروی انسانی و درآمد سالانه‌ای بالغ بر ۱۰۰ میلیارد دلار. مجتمع پالایشی این شرکت نیز سالانه بیش از ۳۰ میلیارد دلار درآمد ایجاد می‌کند. با این حال، اهمیت هنگلی تنها به وسعت و ظرفیت صنعتی آن محدود نیست؛ بخشی از مسیر نفت ایران به این مجموعه ختم شده و همین موضوع نام هنگلی را وارد یکی از پرونده‌های مهم نفتی میان تهران، پکن و واشنگتن کرده است.

نفت ایران راهی چین شد

تحریم‌های نفتی، بازارهای سنتی صادرات نفت ایران را محدود کردند. مشتریان اروپایی از این بازار خارج شدند، بانک‌های بزرگ مسیرهای پرداخت را مسدود کردند و شرکت‌های کشتیرانی نیز از پذیرش ریسک معامله با ایران فاصله گرفتند. بسیاری از معامله‌گران بین‌المللی هم تمایلی به ادامه همکاری با تهران نداشتند.

در چنین شرایطی، بخش قابل‌توجهی از بشکه‌های نفت ایران به سمت شرق رفت و چین به مهم‌ترین تکیه‌گاه صادرات نفت کشور تبدیل شد. چین طی یک سال بیش از ۳۰ میلیارد دلار نفت ایران خرید و حجم جریان نفت ایران به مقصد این کشور به حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز رسید.

ادامه صادرات در چنین سطحی و در شرایط تحریم، هزینه‌هایی برای ایران به همراه داشت که بخشی از آن در قالب تخفیف‌های فروش نمایان شد. نفت ایران در برخی معاملات با تخفیف‌هایی تا حدود ۲۵ درصد عرضه شد. پالایشگاه‌های چینی با پذیرش ریسک خرید نفت تحریم‌شده، در مقابل به خوراک ارزان‌تر دسترسی پیدا کردند. به این ترتیب، ایران بازار فروش خود را حفظ کرد و خریدار چینی نیز حاشیه سود بیشتری به دست آورد. یکی از تناقض‌های مهم تحریم‌ها نیز از همین‌جا شکل گرفت؛ افزایش فشار بر فروشنده می‌تواند نفت ارزان‌تری برای خریدار ایجاد کند.

هنگلی در انتهای مسیر نفت ایران

برای مجموعه‌ای در ابعاد هنگلی، اختلاف چند دلار در قیمت هر بشکه نمی‌تواند رقم کوچکی باشد. میلیون‌ها بشکه نفت وارد یک پالایشگاه می‌شود و حتی تخفیف اندک روی هر بشکه، در چنین حجم بالایی می‌تواند به منفعتی چندصد میلیون دلاری تبدیل شود. از همین منظر، نفت ارزان ایران برای پالایشگاه‌های چینی جذابیت اقتصادی دارد.

آمریکا، هنگلی را به واردات گسترده نفت خام ایران متهم کرده است؛ در مقابل، این شرکت چینی تجارت با ایران را رد می‌کند.

در پس این اختلاف، پرسش مهم‌تری مطرح است: نفت ایران چگونه هزاران کیلومتر جابه‌جا می‌شود و در نهایت به شبکه پالایشی چین می‌رسد؟ پاسخ را باید در مسیرهای دریایی جست‌وجو کرد. محموله نفت ابتدا از بنادر ایران خارج می‌شود، مسیر طولانی دریایی در آسیا را طی می‌کند و در نهایت به خریدار می‌رسد. تحریم‌ها همین مسیر را به یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های تجارت نفت ایران تبدیل کرده‌اند.

نفتکش‌ها وارد زنجیره شدند

در تجارت عادی نفت، مبدأ محموله، مالک نفتکش، فروشنده و خریدار معمولاً قابل شناسایی و ردیابی هستند. اما تحریم‌ها این ساختار را پیچیده کردند. تعداد واسطه‌ها افزایش یافت، ساختار مالکیت برخی نفتکش‌ها تغییر کرد و انتقال محموله از یک کشتی به کشتی دیگر نیز به بخشی از این زنجیره تبدیل شد. اطلاعات و اسناد مربوط به مبدأ محموله نیز اهمیت بیشتری پیدا کردند.

مجموع این روش‌ها شبکه‌ای از نفتکش‌ها را شکل داده است که امروزه با عنوان «ناوگان سایه» شناخته می‌شود.

گستردگی این شبکه را می‌توان از حجم محموله‌های جابه‌جاشده مشاهده کرد. تنها سه نفتکش تحریم‌شده در مسیرهای بررسی‌شده، بیش از ۵ میلیون بشکه نفت ایران را منتقل کرده‌اند. این رقم فقط بخشی از تجارت بسیار گسترده‌تر نفت ایران است. هر نفتکش در این میان یک حلقه از زنجیره‌ای به شمار می‌رود که مبدأ آن ایران و مقصد نهایی آن پالایشگاه‌های چین است.

رد Seeker 8 تا چین

نام Seeker 8 نیز در میان نفتکش‌های مرتبط با این ماجرا دیده می‌شود. بررسی مسیر حرکت چنین کشتی‌هایی می‌تواند بخشی از مسیر انتقال نفت ایران را روشن کند. محموله از مبدأ حرکت می‌کند، نفتکش وارد آب‌های بین‌المللی می‌شود و حضور واسطه‌های مختلف، مسیر واقعی محموله را پیچیده‌تر می‌کند. در نهایت، مقصد این زنجیره به شبکه پالایشی چین می‌رسد.

رسیدن نفت خام به پالایشگاه یکی از نقاط کلیدی این مسیر است. پس از ورود نفت به فرآیند پالایش، ردیابی هویت اولیه آن دشوارتر می‌شود. بخشی از نفت به بنزین تبدیل می‌شود، بخشی در تولید گازوئیل مورد استفاده قرار می‌گیرد و قسمت دیگری نیز به‌عنوان خوراک واحدهای پتروشیمی مصرف می‌شود. در ادامه، محصولات متنوعی از همان نفت خام اولیه تولید شده و وارد زنجیره صنعتی چین می‌شوند. به همین دلیل، شناسایی منشأ نفت پس از ورود به چرخه پالایش پیچیده‌تر خواهد شد.

آمریکا از نفتکش تا پالایشگاه پیش رفت

واشنگتن در سال‌های نخست اعمال تحریم‌ها، تمرکز بیشتری بر صادرات نفت ایران داشت. اما تجربه سال‌های بعد نشان داد که هدف قرار دادن مبدأ صادرات به‌تنهایی کافی نیست. هر بشکه نفت برای رسیدن به خریدار از چند حلقه عبور می‌کند. نفتکش وظیفه حمل محموله را بر عهده دارد، شرکت مدیریت کشتی عملیات را انجام می‌دهد، معامله‌گر خریدار را پیدا می‌کند، واسطه مالی مسیر پرداخت را فراهم می‌کند و در پایان، یک پالایشگاه محموله را دریافت می‌کند.

آمریکا به‌تدریج بخش‌های مختلف این زنجیره را هدف تحریم قرار داد. نفتکش‌ها در فهرست تحریم‌ها قرار گرفتند، شرکت‌های واسطه تحریم شدند و معامله‌گران نیز با فشارهای بیشتری مواجه شدند. اکنون خریداران نفت نیز اهمیت بیشتری در این روند پیدا کرده‌اند.

پرونده هنگلی از همین منظر اهمیت پیدا می‌کند. جایگزین کردن یک نفتکش امکان‌پذیر است و حذف یک واسطه نیز الزاماً به توقف تجارت منجر نمی‌شود؛ اما حذف تقاضای یک خریدار بزرگ در بزرگ‌ترین بازار واردات نفت جهان بسیار دشوارتر خواهد بود.

تحریم‌ها بازار تازه‌ای ایجاد کردند

هدف اصلی تحریم‌های نفتی، کاهش درآمد ایران از فروش نفت بود و این محدودیت‌ها هزینه صادرات را برای تهران افزایش داد. بخشی از درآمد بالقوه ایران از طریق تخفیف‌های فروش کاهش یافت، اما همین کاهش قیمت برای طرف مقابل به یک فرصت اقتصادی تبدیل شد.

پالایشگاه چینی توانست نفت ارزان‌تری خریداری کند و افزایش تخفیف، انگیزه ادامه خرید را بیشتر کرد. کاهش تعداد مشتریان نیز قدرت چانه‌زنی ایران را کاهش داد و در نهایت نفت با قیمت پایین‌تری در اختیار خریداران باقی‌مانده قرار گرفت.

هنگلی بزرگ‌تر می‌شود

فعالیت هنگلی تنها به حوزه پالایش نفت محدود نمانده و این مجموعه در صنعت دریایی نیز حضور پررنگی پیدا کرده است. بر اساس اطلاعات مطرح‌شده، هنگلی تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۲۵ میلیارد دلار سفارش برای ساخت کشتی در اختیار دارد. چنین رقمی نشان‌دهنده ابعاد قابل‌توجه توان مالی و ظرفیت صنعتی این مجموعه است.

در این ساختار، بخش‌هایی مانند خرید خوراک، پالایش نفت، صنایع پتروشیمی، ساخت کشتی و حمل‌ونقل دریایی بیش از گذشته به یکدیگر متصل شده‌اند و یک زنجیره صنعتی یکپارچه‌تر در حال شکل‌گیری است.

گسترش چنین زنجیره‌ای برای تجارت نفت تحت تحریم نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. هرچه وابستگی شرکت‌های چینی به بازیگران خارجی کمتر شود، کنترل این جریان تجاری از خارج نیز دشوارتر خواهد شد. چین در این ساختار تنها مقصد یک نفتکش نیست؛ بلکه هم‌زمان بازار، پالایشگاه، صنایع پایین‌دستی و بخشی از زیرساخت‌های دریایی را در اختیار دارد.

۳۰ میلیارد دلار پشت این مسیر است

در پایان، چند رقم می‌تواند ابعاد این تجارت را روشن‌تر کند. چین طی یک سال بیش از ۳۰ میلیارد دلار نفت از ایران خریداری کرده و حجم جریان نفت ایران به این کشور حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز برآورد شده است.

در برخی معاملات، تخفیف نفت ایران به حدود ۲۵ درصد رسیده و تنها سه نفتکش تحریم‌شده نیز بیش از ۵ میلیون بشکه نفت ایران را جابه‌جا کرده‌اند. در سوی دیگر این زنجیره، مجموعه‌ای قرار دارد که بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد سالانه دارد و از پالایشگاه، واحدهای پتروشیمی، اسکله و میلیاردها دلار سفارش ساخت کشتی برخوردار است.

مجموع این ارقام بخشی از چرایی تداوم این تجارت را توضیح می‌دهد. ایران برای تأمین درآمد به فروش نفت نیاز دارد، خریداران چینی به دنبال دستیابی به خوراک ارزان‌تر هستند و آمریکا تلاش می‌کند ارتباط اقتصادی میان این دو طرف را محدود کند.

در این میان، نفتکش‌ها نقش حلقه اتصال این سه ضلع را ایفا می‌کنند و هنگلی در انتهای یکی از مهم‌ترین مسیرهای این تجارت قرار گرفته است. داستان این پالایشگاه، تصویری از چالش بزرگ‌تر تحریم نفت ایران ارائه می‌دهد؛ مسدود کردن مسیرهای رسمی فروش نفت امکان‌پذیر است، اما از بین بردن انگیزه اقتصادی معامله کار بسیار دشوارتری خواهد بود. تحریم برای ایران هزینه ایجاد می‌کند و همین هزینه در سوی دیگر معامله می‌تواند به تخفیفی برای خریدار چینی تبدیل شود.