بنزین ۸۷ هزار تومانی وارد شبکه شد؛ ماجرای نرخ جدید در کرمان چیست؟

عرضه بنزین با نرخ تمام‌شده پالایشگاهی ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان در استان کرمان، فصل تازه‌ای از قیمت‌گذاری چندنرخی سوخت را رقم زده است؛ با این حال، این قیمت قرار نیست جایگزین سهمیه‌های فعلی شود و تنها برای مصرف بنزین خارج از سهمیه‌های تعیین‌شده اعمال خواهد شد.

به گزارش میز انرژی، اجرای طرح جدید عرضه بنزین در کرمان باعث شده نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان برای هر لیتر بنزین بدون یارانه وارد شبکه سوخت کشور شود. این رقم که به عنوان نرخ تمام‌شده پالایشگاهی شناخته می‌شود، فاصله چشمگیری با قیمت‌های یارانه‌ای بنزین دارد و برای مصرف مازاد در نظر گرفته شده است.

بر اساس سازوکار اعلام‌شده، سهمیه‌های فعلی مصرف‌کنندگان همچنان برقرار خواهد بود و قرار نیست با ورود این نرخ جدید، قیمت تمام بنزین مصرفی به یکباره افزایش پیدا کند. در استان کرمان علاوه بر ۱۱۰ لیتر سهمیه ملی، ۴۰ لیتر سهمیه استانی نیز اختصاص یافته است که در دو مرحله ۲۰ لیتری در اختیار مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرد.

خبر مرتبط

تولید نفت آزادگان جنوبی از ۱۸۳ هزار بشکه گذشت

مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت از افزایش تولید نفت آزادگان جنوبی از حدود ۱۳۰ هزار بشکه در...

مرحله دوم سهمیه استانی نیز پس از پایان سهمیه ۲۰ لیتری نخست فعال خواهد شد. بنابراین، مصرف‌کننده تا زمانی که سهمیه‌های تعیین‌شده خود را در اختیار دارد، با نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی مواجه نخواهد شد.

در واقع، نرخ جدید در آخرین بخش از زنجیره قیمت‌گذاری سوخت قرار گرفته است. به این ترتیب، فرد زمانی باید بنزین را با نرخ تمام‌شده پالایشگاهی خریداری کند که میزان مصرف او از سهمیه‌های اختصاص‌یافته عبور کرده باشد و برای تأمین سوخت بیشتر به کارت جایگاه مراجعه کند.

طبق برنامه اجرایی این طرح، ۲۰۴ جایگاه سوخت در استان کرمان امکان عرضه بنزین بدون یارانه را خواهند داشت. در کنار این موضوع، برای دستگاه‌های امدادی، خدمت‌رسان و انتظامی نیز سازوکار جداگانه‌ای پیش‌بینی شده است تا سوخت مورد نیاز آنها متناسب با میزان پیمایش اختصاص پیدا کند.

پشت قیمت ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی بنزین چیست؟

ورود بنزین با قیمت نزدیک به ۹۰ هزار تومان به شبکه توزیع سوخت، صرفاً یک تغییر در نرخ فروش نیست و پرسش‌های مهمی درباره نحوه محاسبه این عدد ایجاد کرده است. مهم‌ترین سؤال این است که نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان دقیقاً بر چه اساسی تعیین شده است؟

استفاده از عنوان «نرخ تمام‌شده پالایشگاهی» به تنهایی نمی‌تواند جزئیات شکل‌گیری این قیمت را مشخص کند. برای بررسی دقیق این رقم باید مشخص شود ارزش نفت خام تحویلی به پالایشگاه با چه مبنایی محاسبه شده و نرخ ارز چه نقشی در تعیین قیمت نهایی داشته است.

از سوی دیگر، سهم هزینه‌های مربوط به فرآیند پالایش، انتقال فرآورده، ذخیره‌سازی و توزیع نیز باید در محاسبات مشخص باشد. انتشار جزئیات این مؤلفه‌ها می‌تواند تصویر روشن‌تری از فاصله میان بنزین یارانه‌ای و نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی ارائه کند.

به همین دلیل، تا زمانی که فرمول کامل محاسبه قیمت اعلام نشود، نمی‌توان اختلاف میان نرخ یارانه‌ای و قیمت بنزین بدون یارانه را به صورت مستقیم معادل میزان یارانه پرداختی برای هر لیتر بنزین دانست.

از سوی دیگر، مدل جدید قیمت‌گذاری می‌تواند بر رفتار مصرف‌کنندگان نیز اثر بگذارد. منطق قیمت‌گذاری پلکانی این است که مصرف متعارف با حمایت بیشتری همراه باشد و با افزایش میزان مصرف، هزینه بیشتری به مصرف‌کننده تحمیل شود. در چنین شرایطی، انتظار می‌رود قیمت بالاتر برای مصرف مازاد، انگیزه‌ای برای کنترل مصرف ایجاد کند.

با این حال، موفقیت چنین سیاستی به یک عامل مهم وابسته است؛ مصرف‌کننده باید امکان واقعی برای کاهش مصرف داشته باشد.

برای مثال، مالک خودرویی که به دلیل محدودیت مالی یا شرایط بازار امکان جایگزینی خودروی پرمصرف خود با یک وسیله نقلیه کم‌مصرف را ندارد، عملاً قدرت محدودی برای کاهش هزینه سوخت خواهد داشت. همین وضعیت درباره شهروندانی که به حمل‌ونقل عمومی مناسب و قابل اتکا دسترسی ندارند نیز صدق می‌کند.

در چنین شرایطی، افزایش قیمت بنزین لزوماً به کاهش متناسب مصرف منجر نمی‌شود و ممکن است بخش قابل توجهی از هزینه جدید مستقیماً به سبد هزینه خانوار منتقل شود.

از این منظر، بنزین ۸۷ هزار تومانی را نمی‌توان صرفاً یک موضوع مرتبط با قیمت سوخت دانست. میزان مصرف خودروها، کیفیت و سن ناوگان، دسترسی مردم به حمل‌ونقل عمومی، بهره‌وری پالایشگاه‌ها و حتی هزینه‌های مربوط به انتقال و توزیع فرآورده، همگی در هزینه نهایی انرژی نقش دارند.

اگر هدف سیاست‌گذار این است که مصرف مازاد بنزین به سمت قیمت‌های نزدیک‌تر به هزینه واقعی حرکت کند، در مقابل این سیاست انتظار دیگری نیز از مجموعه سیاست‌گذاری وجود دارد؛ اینکه هزینه ناکارآمدی خودروها، محدودیت انتخاب مصرف‌کنندگان و ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی صرفاً از طریق افزایش قیمت سوخت به خانوار منتقل نشود.

از این منظر، کرمان می‌تواند به نخستین آزمون جدی مدل جدید قیمت‌گذاری بنزین تبدیل شود. میزان استقبال از بنزین بدون یارانه، تغییر الگوی مصرف و میزان هزینه‌ای که در نهایت به خانوارها منتقل می‌شود، می‌تواند مشخص کند این مدل تا چه اندازه در کنترل مصرف و اصلاح اقتصاد سوخت موفق خواهد بود.